طراحی وب سایت

مریم عسگری
همگام با رشد علم و تکنولوژی و ورود ابزارهای جدید یادگیری و آموزش به عرصه زندگی انسان، شکل و شیوه آموزش و یادگیری تا حدودی تغییر کرده است و نرم افزارهای آموزشی، به ابزارهای پر کاربرد آموزشی، ولو به عنوان یک ابزار کمک آموزشی، طی سال های اخیر بدل شده اند.
امروزه این نرم افزارها در مقاطع مختلف مبتدی یا مقدماتی، متوسطه و پیشرفته و در گروه های درسی، آموزش تخصصی ( رایانه و رشته های خاص دانشگاهی)، آموزش عمومی ( آموزش آشپزی، هنرهای دستی و حتی طالع بینی و ...) و ... در بازار موجودند و مورد استقبال قرار گرفته اند.
اگرچه گروه زیادی بر این اعتقادند که نرم افزارهای آموزشی به تنهایی برای آموزش و یادگیری کافی نیستند و به عبارتی مکمل کلاس های آموزشی به حساب می آیند، اما گروهی از کارشناسان حوزه نرم افزار و همچنین تولید کنندگان نرم افزارهای آموزشی بر این باورند که محتوای نرم افزارهای آموزشی زیر نظر اساتید و کارشناسان برجسته هر رشته و بر اساس استانداردهای آموزشی ایران تهیه شده و این نرم افزارها به خوبی می توانند پاسخگوی نیازهای آموزشی افراد باشند. حتی گروهی از تولید کنندگان این نرم افزارها از صادرات این نرم افزارها خبر می دهند. البته هستند کارشناسانی که به محتوای آموزشی این نرم افزارهای آموزشی ایراد می گیرند و معتقدند هنوز که هنوز است پس از گذشت سا ل ها هنوز متولی مشخصی در بخش تولید محتوا وجود ندارد و به درستی مشخص نیست که وزارت ارشاد، آموزش و پرورش، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات یا ارگان های دیگر باید در این زمینه سیاست گذاری کنند.
این کارشناسان که بازار نرم افزارهای آموزشی را بازاری بی رونق، بی محتوا و پرخطر می دانند معتقدند عوامل متعددی در ناموفق بودن بازار نرم افزارهای آموزشی در کشور دخیل بوده اند که عدم توجه به بحث تولید محتوا یکی از دلایل ناکارآمد بودن نرم افزارهای آموزشی و استفاده از آنها به عنوان یک ابزار کمک آموزشی است. در حالی که در تمام دنیا نرم افزارهای آموزشی، ابزار آموزشی هستند نه کمک آموزشی.
انواع نرم افزار آموزشی
به غیر از تقسیم بندی نرم افزارهای آموزشی از لحاظ گروه های آموزشی، این نرم افزارها به چند گروه دیگر تقسیم می شوند. یک دسته از نرم افزارهای آموزشی به صورت فیلم های آموزشی فشرده به بازار عرضه شده اند و برخی به شکل صوتی و متن ارائه می شود، اما گروه دیگر به شکل آموزش شبیه سازی شده عرضه می شوند و حین کار از دانشجو کار می کشند. هر یک از این روش ها از یک سطح یادگیری پیروی می کنند، اما در آموزش شبیه سازی مطالب بهتر القا می شود.به گفته کوچک خواه، مدیرعامل شرکت نرم افزاری پرند که به عرضه نرم افزارهای کینگ می پرداخت، یک دوره نرم افزار آموزشی باید کلیه سطوح از مبتدی تا پیشرفته را پوشش دهد تا کاربر نرم افزار بتواند بدون نیاز به کلاس و درس دوره آموزشی را تکمیل کند.
به گفته وی، انتخاب نرم افزار آموزشی مطمئن و استاندارد از دیگر نکاتی است که در هنگام تهیه باید دقت شود. وی که از سایر شرکت ها که به اعتقادش نرم افزارهای این شرکت را کپی کرده و با قیمت پایین تر از شرکت پرند به فروش می رسانند، گله مند است، گفت: برای تولید محتوای این نرم افزارها، شرکت پرند نرم افزارهای وارداتی را بررسی کرده و با استفاده از تجارب کارشناسان این شرکت اطلاعات را دسته بندی کرده و به صورت نرم افزار در اختیار مصرف کنندگان قرار می دهد. «امیرحسن سلام زاده»، سرپرست واحد تولیدات رایانه ای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز با اشاره به اینکه محتوای نرم افزارهای آموزشی درسی بهتر از نرم افزارهای عمومی آموزشی است، می گوید: بیشتر نرم افزارهای آموزشی و کمک درسی براساس یک استاندارد طراحی می شوند، به طوری که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به حذف مفاهیم وحشت و خشونت و به کارگیری رنگ های مختلف در آموزش تاکید دارد.
به گفته وی، نرم افزارهای آموزشی چندرسانه ای (مولتی مدیا) براساس جذابیت بصری و صوتی که ارائه می کنند، در میزان یادگیری افراد به خصوص کودکان سهم بالایی را دارا هستند، چرا که از این طریق ایجاد خلاقیت در آنها تحریک می شود.
جواد اتفاق، عضو هیات مدیره موسسه ناشران الکترونیک نیز با بیان این که نرم افزارهای آموزشی و کمک درسی طی سال های اخیر به صورت گسترده افزایش یافته اند، می گوید، نرم افزارهای آموزشی براساس یک برنامه مناسب تعاملی نوشته می شوند تا افرادی که در پی یادگیری دروس از این طریق هستند، بتوانند به راحتی و آسانی به مفاهیم و مضامین لازم دست یابند. اتفاق همچنین با اشاره به میزان تعامل و درجه برقراری ارتباط بین نرم افزارهای آموزشی و دانش آموزان می گوید: «نرم افزارهای آموزشی که به صورت تک رسانه ای یعنی به شکل صوتی، تصویری یا متنی ارائه می شوند نسبت به نرم افزارهای چندرسانه ای آموزشی از چندان قدرتی در القای مفاهیم به دانش آموزان برخوردار نیستند. در جایی که متن، صوت و تصویر در کنار هم جای می گیرند، جذابیت و درک محتوای درسی بیشتر می شود.»
جایگاه نرم افزارهای آموزشی در ایران
با وجودی که نرم افزارهای آموزشی طی سال های اخیر از لحاظ کمی رشد قابل ملاحظه ای داشته اند، اما بنا بر اعتقاد برخی از کارشناسان از لحاظ کیفی و محتوا رشد چندانی نداشته اند.
به گفته سلام زاده، متاسفانه با وجود رشد کمی این نرم افزارها، برخی شرکت ها به رشد کیفی نرم افزارها توجه نداشته و تنها به فکر ایجاد درآمد هستند.وی افزود: باید شرایطی فراهم شود تا نرم افزارهای عمومی آموزشی نیز از لحاظ محتوا تقویت شوند.
کاوه ثروتی، کارشناس نرم افزار در این باره می گوید، متاسفانه به دلیل عدم حمایت صحیح و اصولی از جانب دولت تولید محتوا در کشور چندان به صرفه نیست. به همین دلیل تولیدکنندگان نرم افزار در این زمینه به جد تلاش نمی کنند و می توان گفت داستان محتوای آموزشی در نرم افزارها یک پازل ناقص است.
وی افزود: دولت در برهه ای از زمان با حمایت غیرمنطقی از برخی تولید کنندگان نرم افزار باعث شد تا بازاری تضمین شده برای برخی از تولیدکنندگان نرم افزار ایجاد شود و به عبارتی دولت باعث شده تولیدکننده ها روی کیفیت نرم افزارها مانور ندهند. به گفته وی، این اقدام دولت در مورد خرید نرم افزار از برخی تولیدکننده ها باعث شده اتحادیه و سازمان هایی تشکیل شوند و از رانت های دولتی استفاده کنند و با ادعای صادرات نرم افزار از رانت های دولتی استفاده کنند و محصولات خود را به فروش برسانند.
رضا آسیابانی، رییس کمیسیون رسانه و نشر الکترونیک سازمان نظام صنفی رایانه ای تهران نیز در این باره می گوید: طی سال های اخیر در زمینه استفاده از نرم افزارهای آموزشی رشد خوبی را مشاهد می کنیم و بسیاری از تولیدکنندگان کتب به این سمت آمده اند.به گفته وی، در سال های اخیر شاهد یک تعالی از لحاظ کیفیت و محتوای نرم افزارهای آموزشی هستیم، ولی هنوز به مرحله ایده آل نرسیده ایم.
وی با اعتقاد به این موضوع که به دلیل افزایش رقابت در بازار نرم افزار تولید نرم افزار یک ریسک است گفت، دولت باید زمینه هایی ایجاد کند تا تولیدکنندگان احساس نکنند تولید نرم افزار ریسک است.
وی در رابطه با اقدام دولت در رابطه با خرید دولت از برخی از تولیدکنندگان نرم افزار نیز می گوید: شاید سابق براین دولت به دلیل اینکه تولیدکنندگان کمی وجود داشتند نرم افزارها را از آنها می خرید و به مراکز مختلف پخش می کرد، اما اکنون با افزایش تعداد تولیدکنندگان، دولت برای خرید نرم افزار گزینش می کند و با کارشناسی های اساسی اقدام به خرید می کند.ذوقی پور، مدیرعامل شرکت فناوران ارتباط مفید و مبتکر راه اندازی مدارس هوشمند در ایران نیز در این باره می گوید: نرم افزارهای آموزشی چه از نوع داخلی و چه خارجی در کشور ما جایگاهی ندارند و دلیل هم این است که سیستم آموزشی ما سیستمی است که همچنان مبتنی بر کتاب و روش های سنتی است و دانش آموزان ناچارند برای امتحانات و همچنین آزمون ورودی دانشگاه ها مطالب را حفظ کنند و اگر سیستم آموزشی تغییر کند، این مشکل نیز رفع می شود.
وی که از تولیدکنندگان نرم افزار است می گوید: این ادعا که تولید محتوای نرم افزارهای آموزشی در حد مطلوبی نیست صحت ندارد و تولیدکنندگان موفق این زمینه با استفاده از تجارب کارشناسان و همچنین نرم افزارهای خارجی توانسته اند نرم افزارهای آموزشی خوبی تولید کنند. اما مشکل اینجا است که این نرم افزارها در ایران جایگاهی ندارند و حتی در مدارس ایران نیز مورد استفاده قرار نمی گیرند. به همین دلیل برخی از تولید کنندگان مطرح و قوی ناچارند برای جبران هزینه ها نرم افزارهای تولیدی را به زبان انگلیسی ترجمه کنند و به سایر کشورها صادر کنند.
سنگ های ریز و درشت در راه تولید نرم افزار
عدم رعایت قانون کپی رایت در کشور یکی از معضلاتی است که تمام تولیدکنندگان و کارشناسان از آن گله مندند و آن را عامل اصلی رشد دست و پا شکسته این صنعت می دانند.
به غیر از این موضوع مسائلی مانند سیستم سنتی آموزشی کشور، عدم وجود مرکزی برای محک زدن محتوای نرم افزارهای آموزشی، عدم حمایت دولت از تولیدکنندگان و... از معضلات دیگر پیش روی تولیدکنندگان نرم افزارهای آموزشی عنوان شده است.
به گفته آسیابانی، رییس کمیسیون رسانه و نشر الکترونیک سازمان نظام صنفی رایانه ای تهران، برای تولید یک نرم افزار خوب و با کیفیت نیاز به گرافیست مجرب، اساتید باتجربه و ... است که همه اینها هزینه های زیادی دارد. در نتیجه تولیدکنندگان نیاز به حمایت های دولت دارند و دولت می تواند با ارائه وام های کم سود یا حتی بلاعوض از این صنعت حمایت کند. وی افزود: با وجودی که با ریختن پول توسط دولت به بازار موافق نیستم، اما معتقدم دولت می تواند از مراکز اصلی تولیدکننده که منابع خوبی هستند، خرید انبوه یا تضمینی داشته باشد.
وی افزود: یکی از بحث های مهم در این زمینه هزینه بالای تولید محتوا است که دولت می تواند مرکزی برای تولید محتوا ایجاد کند.
ذوقی پور، مدیرعامل شرکت فناوران ارتباط مفید نیز در این باره گفت: مشکل اصلی تولیدکنندگان این صنف این است که مدیران سلیقه ای برای این بخش در نظر گرفته شده اند نه مدیران حرفه ای و علمی.
وی افزود: با توجه به اینکه هنوز سیستم آموزشی ما سنتی است، دانش آموزان و معلمان به این نرم افزارها به عنوان مکمل می نگرند و احساس نیاز نمی کنند و به همین دلیل هزینه های تولید جبران نمی شود.
به گفته وی، برای تولید یک نرم افزار آموزشی بسته به اینکه در چه سطح و کیفیتی باشد، هزینه ای حدود دو تا 20 میلیون تومان نیاز است که این نرم افزارها با قیمتی حدود 8 تا 15 و گاه 20 هزار تومان در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرند و باز هم با این حال برخی از افراد سودجو همین نرم افزارهای 8 هزار تومانی را به صورت قفل شکسته با قیمت پایین به بازار عرضه می کنند.
خریداران نرم افزارهای آموزشی
به غیر از دولت که برخی از تولیدکنندگان و کارشناسان معتقدند با خریدهای بدون مطالعه خود از برخی تولیدکنندگان نرم افزار به گروه دیگری بی توجهی می کنند اکثر خریداران نرم افزارهای آموزشی را دانش آموزان تشکیل می دهند و البته معلمان و اساتید.مسوول فنی شرکت ساتل رایان پرداز یکی از تولیدکنندگان نرم افزار در این زمینه می گوید: نرم افزار های آموزشی درسی توسط دانش آموزان و نرم ا فزارهای آموزشی عمومی نیز توسط عموم مردم با هر سنی خریداری می شوند، ولی نکته اینجا است که به گفته وی، آقایان از نرم افزارهای آموزشی استقبال بیشتری می کنند تا خانم ها.
کوچک خواه، مدیرعامل شرکت پند نیز گفت: نرم افزارهای آموزشی را اکثرا دانش آموزان و افراد تحصیل کرده خریداری می کنند.

منبع : دنیای اقتصاد  تاریخ : 15   مهر   1388  شاخه : نرم افزار